Waarom is de meldingsbereidheid over incidenten zo laag?
Minder dan een kwart van alle geweldsincidenten in Nederland wordt gemeld bij autoriteiten, zo blijkt uit onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Dit is niet alleen zorgwekkend, het toont ook aan dat we een groot probleem hebben met zogenoemde ‘dark numbers’ – incidenten van fysiek of psychologisch geweld die nooit bekend worden bij de instanties die bescherming en hulp zouden kunnen bieden en het gedrag van de dader kunnen aanpakken. Enkele voorbeelden van psychologisch geweld zijn: intimidatie, bedreiging, stalking, vals beschuldigen en voortdurend klagen.
Deze lage meldingsbereidheid zien we niet alleen in de samenleving als geheel, maar ook binnen organisaties zoals scholen en bedrijven. De boodschap is simpel: we hebben geen goed zicht op de werkelijke omvang en ernst van sociale onveiligheid binnen onze organisaties. En dat is een probleem. Want zonder melding, geen actie. En zonder actie, geen verandering. En de daders: zij krijgen de boodschap dat de kans dat zij aangesproken, aangehouden en gestraft worden, niet zo groot is. Zij hebben nog minder reden om met hun geweldpleging te stoppen.
Waarom melden slachtoffers zo weinig?
Een buitenstaander zou zich kunnen afvragen waarom iemand die slachtoffer wordt niet direct naar een leidinggevende, afdeling veiligheidszaken, HR medewerker of de politie stapt. Er zijn verschillende psychologische, sociale en organisatorische redenen waarom slachtoffers vaak niet de stap zetten om melding te doen:
- Twijfel aan de eigen ervaring – Slachtoffers vragen zich af of ze misschien te gevoelig reageren, of wat hen is overkomen misschien wel verkeerd interpreteren en dat anderen hen zullen beschuldigen van overdrijving.
- Rationalisatie en minimalisatie – Slachtoffers kunnen redeneren dat de dader het niet zo slecht bedoelde of dat het gedrag ‘onhandig’ was maar niet kwaadaardig. Een andere valkuil is dat hetgeen de dader heeft gedaan ‘niet zo ernstig’ is.
- Medelijden – Onze praktijkervaring is dat slachtoffers soms aangeven dat ze niet willen dat de dader de straf en andere gevolgen van een melding verdient. Anderen horen we zeggen dat het geweld van de dader wel te begrijpen is omdat die persoon allerlei problemen of gebreken heeft of een moeilijke tijd doormaakt.
- Schaamte – Sociale normen en stigma’s kunnen ervoor zorgen dat slachtoffers zich schamen en het incident liever verzwijgen.
- Angst voor repercussies – Angst voor negatieve gevolgen, zoals conflicten met collega’s, verlies van een baan, studievertraging, of een negatieve beoordeling zijn allemaal gedachten die een slachtoffer terughoudend kunnen maken om te melden.
- Angst voor escalatie – In sommige gevallen vrezen slachtoffers dat de dader gevaarlijker wordt als een melding bekend wordt. We zien bijvoorbeeld in stalking zaken dat het slachtoffer bang is voor geweldsescalatie als er melding of aangifte wordt gedaan. In veel zaken stellen we vast dat het vaak irreële angsten zijn. Wel moet worden genoemd dat in veel stalking zaken de politie terughoudend zal zijn om de dader aan te houden. En indien arrestatie toch wordt overwogen blijft de dader uiteindelijk veel vrijheden wel behouden.
- Gebrek aan vertrouwen in de organisatie – Slachtoffers denken dat de organisatie niet de kennis, kunde of capaciteit heeft om effectief in te grijpen.
- Onbekendheid met de meldprocedures – Onderzoek, recentelijk weer onder medisch studenten, laat zien dat een aanzienlijk deel van de personeelsleden in een organisatie niet weet waar en hoe ze melding kunnen doen.
Wat kunnen organisaties doen?
Organisaties kunnen concrete stappen zetten om de meldingsbereidheid te vergroten:
- Een centraal en makkelijk te vinden meldpunt waar deskundigen klaar staan om het verhaal van de melder aan te horen en een melding op te nemen.
- Geef meer bekendheid aan uw bestaande meldpunt.
- Maak het bestaan van een het professionele meldpunt bekend in de organisatie. Beschrijf daarbij de expertise en de ervaring van medewerkers van het meldpunt.
- Als er meerdere meldpunten in uw organisatie zijn, breng dit terug naar zo weinig mogelijk, bij voorkeur één.
- Zorg ervoor, en communiceer ook, dat het meldpunt niet alleen maar het verhaal aanhoort en doorverwijst, maar operationeel is en na een degelijke beoordeling van de melding actief gaat handelen en ook de middelen en mogelijkheden heeft om daadwerkelijk aan de slag gaat te gaan en de zaak aan te pakken.
- Mensen die aangeven wel te willen melden maar dat alleen anoniem willen doen niet per definitie afwijzen maar uit te nodigen voor een gesprek. Laat de persoon overleggen met een sociale veiligheidsdeskundige van het meldpunt. Bespreek de redenen van de melder om alleen maar anoniem te willen of durven melden. Bespreek de angsten van de potentiële melder en maak een rationele afweging van de werkelijke risico’s. En als de deskundige inschatting is dat er toch risico’s ontstaan als gemeld wordt, kijk dan samen naar mogelijkheden om de melder in bescherming te nemen.
- Bouw aan een organisatiecultuur waar het veilig is om zorgen, angsten en twijfels bespreekbaar te maken. Stimuleer openheid en maak leidinggevenden en medewerkers meer bewust van sociale veiligheid en grensoverschrijdend gedrag op de werkvloer.
- Maak de meldingsprocedure laagdrempelig. Schrik mensen niet af met complexe beleidsdocumenten, aanmeldformulieren, akkoordverklaringen en allerlei juridische toelichtingen op zaken.
- Geef de potentiële melder een telefoonnummer, email adres en vooral ook een fysiek meldpunt waar het mogelijk is om in een veilige omgeving een vertrouwelijk gesprek te hebben met een deskundige.
- Maak potentiële melders duidelijk dat het ook mogelijk is om eerst een oriënterend of adviserend gesprek te hebben, en dat daarna een officiële melding overwogen kan worden.
Hoe kan Dantes helpen?
Dantes ondersteunt en adviseert bedrijven en organisaties bij het stimuleren van meldingsbereidheid en het creëren van een veilige meldcultuur. Dit doen wij door:
- Trainingen en workshops over sociale veiligheid, zorgwekkend gedrag en effectieve meldprocedures.
- Coaching van leidinggevenden om meldingen professioneel en zorgvuldig op te pakken.
- Opzetten en verbeteren van meldstructuren binnen organisaties om barrières voor slachtoffers weg te nemen.
- Inrichten en opleiden van teams sociale veiligheid voor eenvoudige een laagdrempelige benadering
Neem contact met ons op als u een gesprek wil over dit thema, of meer wil weten over onze expertise en mogelijkheden om u te ondersteunen bij het aanpakken en bestrijden van grensoverschrijdend gedrag op de werkvloer.
Inge Nijenhuis